इन्टरनेटमा किन पटक पटक मानव भएको प्रमाणित गर्नुपर्छ ? के हो क्याप्चा ?

काठमाण्डौ, २३ माघ । क्याप्चा (CAPTCHA) को पूर्ण रूप कम्प्युटर र मानवहरूलाई अलग देखाउनको लागि पूर्ण रूपमा स्वचालित सार्वजनिक ट्युरिङ परीक्षण हो । शाब्दिक रुपमा यसको पुरा अर्थ हो - ''कम्प्लिट्ली अटोमेटेड पब्लिक टर्निङ टेष्ट टु टेल कम्प्युटर्स एण्ड ह्युमन्स अपार्ट'' हो ।

यसको अर्थ यो हो कि मानिसहरूले क्षणभरमा समाधान गर्न सक्ने परीक्षण हो, तर यसलाई बुझ्नु संसारको सबैभन्दा शक्तिशाली सुपर कम्प्युटरहरू र एआई एल्गोरिदमहरूको लागि ठूलो चुनौती हो ।

हजारौं स्वचालित कार्यक्रमहरू (बटहरू) इन्टरनेटमा सक्रिय हुन्छन्, स्पाम फैलाउने, नक्कली खाताहरू सिर्जना गर्ने, टिकटहरू किन्न वा सेकेन्डमा बिक्री वस्तुहरू र पासवर्डहरू क्र्याक गर्ने प्रयास गर्ने लगायतका गतिबिधि इन्टरनेटमा हुने गर्दछन । क्याप्चाले यी बटहरूलाई रोक्ने काम गर्दछ । उदाहरणका लागि, अनलाइन टिकट बुकिङ, भारी छुट भएको ई-कमर्श, वेबसाइट टिप्पणी खण्डहरू र लगइन र पासवर्ड पृष्ठहरू आदिमा क्याप्चा यी ठाउँहरूमा वास्तविक प्रयोगकर्ताहरूलाई प्राथमिकता दिन राखिएको छ ।

ह्याकरहरूले लाखौं पासवर्ड संयोजनहरू प्रयास गर्न बटहरू प्रयोग गर्छन् । क्याप्चाले बटहरूलाई बारम्बार रोक्न बाध्य पार्छ किनभने तिनीहरूले पजलहरू समाधान गर्न सक्दैनन् । यसले तपाईंको खाता सुरक्षित राख्छ ।

क्याप्चाको इतिहास १९९० को दशकको अन्त्यतिरको हो । यसलाई पहिलो पटक १९९७ मा अल्टाभिस्टाले प्रयोग गरेको थियो, तर २००३ मा कार्नेगी मेलन विश्वविद्यालयका लुइस भोन आन र उनको टोलीले आधिकारिक रूपमा मान्यता र नामकरण गरेका थिए । लुइसले पछि पुन: क्याप्चा सिर्जना गरे, जसले पुराना पत्रपत्रिकाहरूबाट शब्दहरू प्रदर्शन गर्थ्यो जुन कम्प्युटरहरूले स्क्यान गर्न सक्दैनथे । जब लाखौं मानिसहरूले यसलाई समाधान गरे, तिनीहरूले अनजानमा पुराना पुस्तकहरूलाई डिजिटलाइज गर्न मद्दत गरिरहेका थिए । गुगलले यसको सम्भावना महसुस गर्यो र २००९ मा यसलाई अधिग्रहण गर्यो । पछि, गुगलले यसलाई दुई प्रमुख उद्देश्यका लागि प्रयोग गर्यो - गुगल बुक्स र गुगल नक्सा । गुगलले लाखौं पुराना पुस्तकहरूको डिजिटलाइजेशन गर्यो ।

त्यस्तै गुगल नक्सा,  तपाईंले याद गर्नुभएको होला कि केही समय पछि, घर नम्बरहरू र सडक चिन्हहरू क्याप्चामा देखा पर्न थाले । वास्तवमा, गुगलले तपाईंलाई यसको सडक दृश्य नक्साहरूको लागि घर नम्बरहरू र चिन्हहरू पढ्न लगाइरहेको थियो ताकि तिनीहरूलाई अझ सटीक बनाउन सकियोस् । एआईको प्रगति हुँदै जाँदा, बटहरूले पनि शब्दहरू पढ्न थाले । गुगलले त्यसपछि 'म रोबोट होइन' चेकबक्स प्रस्तुत गर्‍यो । यसले केवल एक क्लिक खोज्दैन, तर क्लिक गर्नु अघि तपाईंको माउस चाल, ब्राउजर इतिहास र कुकीहरू ट्र्याक गर्दछ । मानिसको माउस केही हदसम्म अराजक तरिकाले चल्छ, जबकि बोटले सिधा रेखामा वा झट्कामा क्लिक गर्छ । यसरी क्याप्चाले मानिस र मेसिनहरू बीचको भिन्नता छुट्याउछ ।

यति मात्र होइन, जब तपाईं क्याप्चामा साइकल, बस वा कारका तस्बिरहरू चिन्नुहुन्छ, तपाईं अनजानमा गुगलको एआई प्रणालीलाई तालिम दिइरहनुभएको छ । यसले गुगलको स्व-ड्राइभिङ कारहरू र छवि पहिचान प्रविधिलाई सुधार गर्छ । यसको अर्थ, सुरक्षाको अतिरिक्त, तपाईं एआई विकासमा पनि योगदान गरिरहनुभएको छ ।