कम्युनिष्ट, वामपन्थी र मुस्लिम तुष्टिकरणको राजनीतिबाट मुक्त पश्चिम बङ्गाल

पश्चिम बंगालको राजनीतिक रङ्गमञ्चमा यतिबेला एउटा ठूलो वैचारिक भूकम्प गइरहेको छ । कुनै समय वामपन्थीहरूको अभेद्य किल्ला मानिने यो राज्यमा अहिले भाजपाको बढ्दो प्रभावले दशकौँ पुरानो 'धर्मनिरपेक्ष' र 'वर्ग-संघर्ष' को राजनीतिलाई विस्थापित गर्दै धार्मिक र सांस्कृतिक पहिचानको नयाँ भाष्य स्थापित गरिदिएको छ । यो केवल चुनावी हार-जितको अङ्कगणित मात्र होइन, बरु बंगालको राजनीतिक डिएनए मै आएको एउटा आधारभूत परिवर्तन हो ।

लामो समयसम्म कांग्रेस र वामपन्थीहरूको वर्चस्व रहेको बंगालमा अहिले ती शक्तिहरू राजनीतिक रूपमा लगभग 'शून्य' को स्थितिमा छन् । यो शून्यतालाई भाजपाले केवल चुनावी रणनीतिका भरमा मात्र होइन, बरु एक बलियो वैचारिक विकल्पका रूपमा भरेको छ । ममता बेनर्जीको मुस्लिम तुष्टिकरणको राजनीतिलाई गतिलो झापड दिएको छ । सन् २०२१ को निर्वाचनमा ३ सिटबाट ७७ सिटसम्मको फड्को मार्नु भाजपाका लागि सत्ताको ढोका खुल्नु मात्र थिएन, यो त 'हिन्दुत्व' को एजेन्डालाई बंगाली जनमानसको मूलधारमा पुर्‍याउनु थियो ।

बंगालको राजनीतिमा परम्परागत रूपमा 'शिक्षित मध्यम वर्ग' को नियन्त्रण रहँदै आएको थियो । तर, भाजपाले यो वर्चस्वलाई तोड्दै दलित, आदिवासी र पिछडिएका समुदायहरूमा आफ्नो पकड बलियो बनाएको छ । 'जय श्री राम' को नारा अहिले बंगालका गल्ली-गल्लीमा केवल धार्मिक प्रतीकका रूपमा मात्र होइन, बरु सत्ताधारी तृणमूलको 'क्षेत्रीय पहिचान' को राजनीति विरुद्ध एउटा 'वृहत राष्ट्रिय र सांस्कृतिक' प्रहारका रूपमा गुञ्जिरहेको छ । कतिपय अवस्थामा त्यहाँ ईस्लाम सम्बद्ध नारा गुञ्जिरहँदा 'जय श्री राम' भन्नु डरमर्दो हुनेगर्थ्यो । अहिले यो स्थिति पूर्ण रुपमा फेरिएको छ ।  घुसपैठ र नागरिकता (सिएए) जस्ता मुद्दाहरूले चुनावी विमर्शलाई पूर्णतः ध्रुवीकृत गरिदिएका छन् ।

सन् २०२६ को निर्वाचनको नतिजा र राज्यभर देखिएको 'गेरुवा' उत्सवले के संकेत गर्छ भने, बंगाल अब द्वि-ध्रुवीय राजनीतिको बाटोमा हिँडिसकेको छ । कोलकाताका सडकदेखि गाउँ-गाउँसम्म देखिएको अबिरको होली, विजय जुलुस र महिला मतदाताहरूको अभूतपूर्व उत्साहले बंगालमा एउटा नयाँ युगको सुरुवात भएको पुष्टि गर्छ ।

निष्कर्षमा, तृणमूलले सत्ता जोगाउने संघर्ष गरिरहँदा भाजपाले बंगालको राजनीतिक भाष्य (न्यारेटिभ) नै बदल्न सफल भएको छ । चुनावी नतिजाले कसलाई कुर्सी दियो भन्ने एउटा पाटो होला, तर बंगालको वैचारिक धरातलमा भाजपाले जुन जग बसालेको छ, त्यसले आगामी दशकौँसम्म त्यहाँको राजनीतिलाई निर्देशित गरिरहने निश्चित छ । यो जित केवल सिटको संख्यामा मात्र सीमित छैन, यो त बंगाली समाजको राजनीतिक चेतनामा आएको एक विशाल वैचारिक फड्को हो ।