आज विश्व गैँडा दिवस

काठमाण्डौ, ०६ असोज । हरेक वर्ष सेप्टेम्बर २२ मा विश्व गैँडा दिवस मनाइन्छ ।

गैँडाको संरक्षण, उनीहरूमाथि रहेका जोखिम र प्राकृतिक वातावरणमा उनीहरूको महत्वबारे जनचेतना फैलाउने उद्देश्यले विश्वभर यो दिवस मनाइन्छ । सन् २०२६ को विश्व गैँडा दिवसको नारा ‘पाँचै प्रजातिलाई बचाऔँ’ रहेको छ, जसले विश्वमा बाँकी रहेका पाँचै प्रजातिको संरक्षणमा जोड दिएको छ ।

विश्व गैँडा दिवस सन् २०१० मा विश्व वन्यजन्तु कोष दक्षिण अफ्रिकाले घोषणा गरेको थियो । सन् २०११ मा जिम्बाब्वेको चिशाक्वे राँचा तथा ब्लगर रिश्जा कोटाको सहकार्यपछि यो अभियान विश्वव्यापी रूपमा विस्तार भएको थियो । अहिले यो दिवस गैँडा संरक्षणमा काम गर्ने गैरसरकारी संस्था, चिडियाखाना, सरकार र स्थानीय समुदायलाई जोड्ने विश्वव्यापी अभियान बनेको छ ।

विश्वमा अहिले गैँडाका पाँच प्रजाति मात्र बाँकी छन् । अफ्रिकामा सेतो र कालो गैँडा पाइन्छन् भने एसियामा एकसिंगे, जाभान र सुमात्रन गैँडा पाइन्छन् । पश्चिमी कालो गैँडालाई सन् २०११ मा लोप भएको घोषणा गरिएको थियो ।

गैँडाका लागि सबैभन्दा ठूलो खतरा चोरी–सिकार हो । उनीहरूको सिङका लागि गैँडा मारिने गरेका छन् । परम्परागत औषधिमा सिङ प्रयोग हुने विश्वास रहे पनि यसले रोग निको पार्छ भन्ने वैज्ञानिक प्रमाण छैन । सिङबाट सजावटी सामग्रीसमेत बनाइन्छ ।

गैँडाको प्रजनन दर कम भएकाले चोरी–सिकारबाट घटेको संख्या पुनः बढाउन लामो समय लाग्छ । संरक्षणका लागि तत्काल कदम चाल्नुपर्ने अवस्था रहेको छ। जंगली अवस्थामा करिब १६ हजार ८०३ सेतो गैँडा र ६ हजार ४८७ कालो गैँडा मात्र बाँकी रहेको बताइएको छ । विश्व गैँडा दिवसले पाँचै प्रजातिको अस्तित्व जोगाउन चोरी–सिकार नियन्त्रण र संरक्षणसम्बन्धी जनचेतना विस्तारको आवश्यकता औँल्याएको छ ।