के वाइफाइ र मोबाइल इन्टरनेट राति बन्द गरेर सुत्नुपर्छ ?

काठमाडौँ, ४ असोज । केहिले भन्छन्, वाइफाइको अर्थ 'वायरलेस फिडेलिटी' हो, जस्तै हाई-फाइको अर्थ 'हाई फिडेलिटी' हो । तर उद्योग संगठन वाइफाइ एलायन्स भन्छ, वाइफाइको कुनै पूर्ण रूप छैन । वाइफाइले कम्प्युटर र स्मार्टफोन जस्ता उपकरणहरूलाई केबल बिना नेटवर्कमा जोड्छ । यसले वायरलेस राउटर प्रयोग गरेर वायरलेस लोकल एरिया नेटवर्क सिर्जना गर्दछ । हामी सबै मोबाइल फोनको लतको बारेमा सचेत छौं र अब वाइफाइ नयाँ लतको रूपमा देखा पर्दैछ । तर यसको एउटा पक्ष यस्तो छ जुन कम चर्चा गरिएको थियो तर अहिले यसले गति लिइरहेको छ ।

यदि कोही मनोरञ्जन वा कामको लागि अबेर रातिसम्म मोबाइल फोन, ट्याब्लेट, कम्प्युटर वा ल्यापटपमा सक्रिय छ भने, रातमा पनि वाइफाइ राउटर सक्रिय रहने सम्भावना बढ्छ । 

त्यसो भए के वाइफाइ अन राख्दा हाम्रो स्वास्थ्यमा कुनै असर पर्छ वा यसलाई बन्द गर्दा केही स्वास्थ्य लाभ हुन सक्छ ? यदि हामीले यो प्रश्नलाई तिखार्यौं भने, के रातमा वाइफाइ अन राख्दा मानव शरीर वा मस्तिष्कको स्नायु सम्बन्धी पक्षहरूलाई हानि पुर्‍याउन सक्छ ?

यसको जवाफ सिधा दिन सकिदैन किनभने अहिलेसम्म वैज्ञानिक रूपमा केही प्रमाणित भएको छैन । तार्किक रूपमा यो सोच्न सकिन्छ किनभने मस्तिष्कको आवेगहरू विधुतीय आवेगहरू हुन् र वाइफाइ वा अन्य उपकरणहरू विधुतीय चुम्बकीय क्षेत्रहरूमा निर्भर गर्दछन् । त्यसैले यो सम्भव छ कि तिनीहरूले मस्तिष्कको आवेगमा हस्तक्षेप गर्छन्, तर अहिलेसम्म हामीसँग यो सोच्नको लागि कुनै वैज्ञानिक कारण, व्याख्या वा निष्कर्ष छैन । तर तर्कले भन्छ कि हामीले यसलाई सकेसम्म बेवास्ता गर्नुपर्छ ।

मस्तिष्कको आवेगहरू ती विधुतीय रासायनिक संकेतहरू हुन्, जसको मद्दतले न्यूरोनहरूले जानकारी सञ्चार गर्छन् र प्रशोधन गर्छन्। यी स्नायु आवेगहरूलाई कार्य क्षमता पनि भनिन्छ । यी आवेगहरूलाई मस्तिष्कमा पुर्‍याउने स्नायु भनेको संवेदी स्नायु हो । यसले मस्तिष्कमा सन्देश पुर्‍याउँछ, तब मात्र हामी र तपाईं स्पर्श, स्वाद, गन्ध, साथै देख्न सक्षम हुन्छौं ।

दिन र रातमा शरीर र यसको गतिविधिहरूमा भिन्नता हुन्छ । रातमा, शरीरका तरंगहरू फरक हुन्छन्, जुन निद्राका तरंगहरू हुन् । रातमा सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा राम्रो निद्रा पाउनु हो र त्यो निद्रा चक्रले निर्धारण गर्छ । त्यसैले दिमागलाई आराम, राम्रो निद्रा, पूर्ण आराम मिलोस् भनेर रातमा यसलाई बन्द गर्नुपर्छ भनिन्छ । तर दिनको समयमा हामीले काम गर्नुपर्छ, त्यसैले निद्रामा बाधा नपुगोस्, तर तर्क यो हो कि यो एक्सपोजर जति कम हुन्छ, त्यति नै राम्रो । 

तर के रातमा वाइफाइबाट बच्नु उचित हुन्छ ? मोबाइल फोनको बारेमा के हो, जुन हामी प्रायः सुत्दा हाम्रो तकिया नजिक राख्छौं ?

मोबाइल फोनहरू पनि माइक्रोवेभमा आधारित हुन्छन् । तिनीहरूले एक प्रकारको विकिरण पनि उत्पादन गर्छन्, केवल तिनीहरूको फ्रिक्वेन्सी फरक हुन्छ । तार्किक रूपमा, यी पनि हस्तक्षेप गर्न सक्छन्। यदि तपाईंले मोबाइल फोन प्रयोग गर्नुहुन्न भने पनि, विधुत् चुम्बकीय तरंगहरू अझै पनि उपस्थित हुन्छन् । यदि हामी पृष्ठभूमि विकिरणको बारेमा कुरा गर्छौं भने, मोबाइल फोन र वाइफाइबाट उत्सर्जित विकिरण तुलनात्मक रूपमा धेरै कम हुन्छ । के यी दुईबाट एक्सपोजर धेरै बढ्छ, यसको स्पष्ट जवाफ छैन । तुलनात्मक रूपमा, पृष्ठभूमि विकिरणको हाम्रो एक्सपोजर धेरै बढी हुन्छ ।

विज्ञहरू भन्छन्, हाम्रो घर र कार्यालयमा रहेका हरेक प्रकारका उपकरणबाट विकिरण निस्कन्छ । टिभी, फ्रिजदेखि एसीसम्म । कुनै पनि विद्युतीय उपकरण, विधुत् चुम्बकीय तरंगहरू यससँग सम्बन्धित छन् । केही विज्ञहरूले सल्लाह दिन्छन्, यदि इएमएफको अत्यधिक सम्पर्कमा आउने डर छ भने, तपाईं सुत्ने कोठामा राउटर स्थापना गर्नबाट जोगिनु पर्छ । वा यदि यो सम्भव छैन भने, तपाईं राउटरलाई ओछ्यानबाट उचित दूरीमा राख्न सक्नुहुन्छ ।

प्राविधिक विज्ञले पनि यस बारे कुनै सही जानकारी नभएको बताएका छन्, जसले गर्दा धेरै भ्रम व्याप्त रहेका छन् । यस्तो अवस्थामा, यी तरंगहरू वा इमेएफले कति हानि पुर्‍याउन सक्छ र यसबाट कसरी बच्ने भनेर जान्नको लागि अध्ययन गर्नुपर्छ । यस्तो कुनै अध्ययन छैन जसले प्रमाणित गर्न सक्छ कि हामीले रातमा वाइफाइ बन्द गर्नुपर्छ ताकि हामी राम्रोसँग सुत्न सकौं वा वाइफाइ अन राख्दा हाम्रो स्नायु वा अन्य कुनै प्रणालीमा असर पर्छ । तर यो भन्न सकिन्छ कि कुनै पनि प्रकारको रेडियो तरंगको अत्यधिक एक्सपोजरले लामो समयसम्म प्रभाव पार्न सक्छ । यो सामान्य कुरा हो ।

यदि हामीले मानौं कि मोबाइल १९९५-९६ मा सुरु भएको थियो भने, यसको कुल यात्रा ३० वर्षको छ र पछिल्लो १० वर्षमा, भारतमा मोबाइल र वाइफाइको वृद्धि धेरै भएको छ । त्यसैले भविष्यमा यस्तो अध्ययन हुने सम्भावना छ, जसले यी चीजहरूले यी क्षतिहरू निम्त्याउन सक्छन् भन्ने निष्कर्षमा पुग्न सक्छ, त्यसैले तिनीहरूलाई सीमा भित्र मात्र प्रयोग गर्नुपर्छ । तर अहिलेसम्म त्यस्तो केही भएको छैन । चाहे त्यो विधुत् चुम्बकीय क्षेत्र होस् वा रेडियो तरंग, अत्यधिक एक्सपोजर राम्रो होइन भन्ने भावना छ । अब हामीसँग राम्रो डेटा छ, त्यसैले अब यसमाथि निश्चित रूपमा अध्ययन गर्नुपर्छ ।  

सैद्धान्तिक रूपमा, यसले राम्रो निद्रामा बाधा पुर्‍याउन सक्छ र यदि यो भयो भने, यसले दिनको समयमा हाम्रो दक्षतालाई असर गर्नेछ । एकाग्रता र ध्यान स्तर घट्नेछ । यस बाहेक, विकिरण शरीरमा ट्युमरको गठन र वृद्धिसँग पनि जोडिएको छ । वाइफाइसँगै, मोबाइल फोनबाट निस्कने विकिरणको बारेमा पनि छलफल भइरहेको छ ।