कांग्रेसमा गुटगत प्रतिस्पर्धाको अन्त्य, पदाधिकारीका आकांक्षी खुल्दै

काठमाडौँ: नेपाली कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशन नजिकिँदै जाँदा पार्टीभित्र पुरानो शैलीको गुटगत र प्यानलगत प्रतिस्पर्धाभन्दा व्यक्तिगत रूपमा पदाधिकारीको दाबी शुरु भएको छ ।

सभापतिदेखि महामन्त्री, उपसभापति र सहमहामन्त्रीसम्म आकांक्षीहरू सार्वजनिक रूपमा खुल्न थालेका छन् । विशेष महाधिवेशनपछि गगनकुमार थापा नेतृत्वमा आएपछि उनलाई नै सभापतिमा निरन्तरता दिने तयारी भइरहेको छ । तर पूर्वसहमहामन्त्री किशोरसिंह राठौरले सभापतिमा उम्मेदवारी दिने घोषणा गरेपछि सभापति पदमा प्रतिस्पर्धाको सम्भावना पनि देखिएको छ ।

महाधिवेशनको पूर्वसन्ध्यामा कांग्रेसभित्रको पुरानो समूहगत समीकरणसमेत परिवर्तन भएको देखिन्छ । पूर्वसभापति शेरबहादुर देउवा समूहमा रहेका केही नेताहरू विशेष महाधिवेशनपछि थापा नेतृत्वको प्रक्रियामा जोडिएका छन् । 

कांग्रेसमा सबैभन्दा धेरै प्रतिस्पर्धा महामन्त्री पदमा देखिने सम्भावना छ । अहिले प्रारम्भिक चरण नै भएकाले दाबेदारको संख्या घट्ने बढ्ने भने हुन सक्छ । दुई महामन्त्री पदका लागि करिब एक दर्जन नेताले आकांक्षा राखेका छन् । विशेष महाधिवेशनबाट महामन्त्री बनेका प्रदीप पौडेल र गुरुराज घिमिरे पुनः यही पदमा दोहोरिन चाहिरहेका छन् । यी दुई बाहेक महामन्त्रीका आकांक्षीमा प्रवक्ता देवराज चालिसे, उदयशमशेर राणा, प्रकाश रसाइली ‘स्नेही’, डा. डिला संग्रौला, जीवन परियार, नैनसिंह महर, रामहरि खतिवडा, आङ्गेलु शेर्पा, अमरसिंह पुन र मधु आचार्य पनि छन् । केही नेताले उम्मेदवारी घोषणा गरिसकेका छन् भने केहीले आन्तरिक रूपमा तयारी अघि बढाइरहेका छन् । महामन्त्री पदको दाबी गर्ने नेताहरू पछिल्लो समय जिल्ला–जिल्लामा पुगेर महाधिवेशन प्रतिनिधि तथा पार्टीका नेता–कार्यकर्तासँग भेटघाट समेत गरिरहेका छन् ।

यसपटक केन्द्रीय सदस्य स्वतः महाधिवेशन प्रतिनिधि बन्ने पुरानो व्यवस्था हटाइएकाले पदाधिकारीका आकांक्षीले आफ्नै निर्वाचन क्षेत्रबाट महाधिवेशन प्रतिनिधि निर्वाचित हुनुपर्ने भएको छ । त्यसैले काठमाडौंमा बसेर पदाधिकारीको दाबी गर्नुभन्दा पहिले आफ्नै निर्वाचन क्षेत्रमा प्रतिनिधि निर्वाचित गराउने चुनौती नेताहरूसामु छ। यही कारण पदाधिकारीका आकांक्षीहरू अहिले जिल्ला तथा निर्वाचन क्षेत्रमा सक्रिय भएका छन् । यसले पदाधिकारीका आकांक्षीका लागि पहिलो परीक्षा नै प्रतिनिधि चयनलाई बनाएको छ। कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशनमा करिब ७ हजार प्रतिनिधि सहभागी हुने तयारी छ । 

त्यसैगरी, उपसभापति पदमा वर्तमान उपसभापति पुष्पा भुसाल र विश्वप्रकाश शर्माको नाम चर्चामा छ । सभापति थापा शर्मालाई सर्वसम्मत बनाउने प्रयासमा रहेको बताइएको छ । यससँगै महालक्ष्मी उपाध्याय ‘डिना’ र पूर्वउपसभापति उम्मेदवार विजयकुमार गच्छदारको नाम पनि चर्चामा छ । सहमहामन्त्रीमा भने समावेशी समूहका आधारमा छुट्टाछुट्टै प्रतिस्पर्धा हुने भएकाले महामन्त्री र उपसभापतिको जस्तो एउटै पदमा देशव्यापी प्रतिस्पर्धा हुने छैन । प्रतिमा गौतमले सहमहामन्त्रीमा उम्मेदवारी घोषणा गरिसकेकी छन् भने मनोजमणि आचार्य, श्याम घिमिरे, मीन विश्वकर्मा र जनकराज गिरीलगायतका नाम पनि चर्चामा छन् ।

यसपटकको महाधिवेशनमा एउटै नेताको नेतृत्वमा पूरै प्यानल बनाएर चुनाव लड्ने पुरानो अभ्यास भने नदेखिने भएको छ । सभापतिको उम्मेदवार एउटै भए पनि उनका समर्थक नेताहरूले महामन्त्री, उपसभापति वा सहमहामन्त्रीमा आफ्नै छुट्टै दाबी अघि बढाउन सक्ने अवस्था बनेको छ । यसले महाधिवेशन प्रतिनिधिसँगको व्यक्तिगत सम्बन्ध, भौगोलिक आधार, समावेशी प्रतिनिधित्व, पुस्तागत समीकरण र नेताहरूको विगतको भूमिकालाई पदाधिकारी निर्वाचनमा महत्वपूर्ण बनाउने देखिन्छ । काँग्रेसमा सम्भवत पहिलो पटक बिना गुटको प्रतिष्पर्धा हुने वातावरण बनेको देखिएको छ ।  

त्यस्तै, हाल १६४ सदस्यीय रहेको केन्द्रीय कार्यसमिति १५औँ महाधिवेशनपछि २३८ सदस्यीय बनाउने तयारी गरिएको छ । पदाधिकारीको संख्या १४ बाट बढाएर १७ पुर्‍याइएको छ । सभापतिसहित १३ पदाधिकारी र १५६ सदस्य महाधिवेशनबाट निर्वाचित भएर आउनेछन् । नयाँ व्यवस्थाअनुसार सभापतिले महाधिवेशनपछि तीन सहमहामन्त्रीसहित ६१ जना मनोनयन गर्न पाउने व्यवस्था गरिएको छ । यसअघि पदाधिकारीमा कोषाध्यक्ष मात्रै मनोनयन गर्ने व्यवस्था थियो । मनोनीत हुने तीन सहमहामन्त्रीमध्ये एक महिला अनिवार्य गरिएको छ । आठ समूहबाट एक–एक सहमहामन्त्री निर्वाचित हुने पुरानो व्यवस्था भने कायम राखिएको छ । यससँगै कम्तीमा एक निर्वाचित र एक मनोनीत गरी दुई महिला पदाधिकारी सुनिश्चित गरिएको छ । सभापतिले मनोनयन गर्न पाउने केन्द्रीय सदस्यको संख्या पनि ४१ बाट बढाएर ६१ पुर्‍याइएको छ ।

कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशन असोज १८ गते काठमाडौंको खुलामञ्चमा उद्घाटन हुँदैछ । असोज १९ र २० गते बन्दसत्र तथा असोज २१ र २२ गते पदाधिकारी र केन्द्रीय सदस्यको निर्वाचन गर्ने कार्यतालिका छ । महाधिवेशनमा करिब ७ हजार प्रतिनिधि सहभागी हुने तयारी गरिएको छ । 

यसरी महाधिवेशनको मिति नजिकिँदै जाँदा कांग्रेसभित्र नेतृत्वका आकांक्षी खुल्ने क्रम तीव्र बनेको छ । विशेष महाधिवेशनपछि बनेको नयाँ राजनीतिक समीकरणमा पुरानो गुटगत संरचना कति प्रभावशाली रहन्छ र व्यक्तिगत रूपमा अघि बढेका आकांक्षीमध्ये कसले प्रतिनिधिको समर्थन जुटाउँछन् भन्ने विषय अब महाधिवेशनको मुख्य राजनीतिक चासो बनेको छ ।