हिरोसिमाको परमाणु आक्रमणको ८१औँ वर्षगाँठ आज

काठमाण्डौ, २१ श्रावण । आज अगस्ट ६ अर्थात् हिरोसिमा दिवस । दोस्रो विश्वयुद्धका क्रममा सन् १९४५ को यही दिन जापानको हिरोसिमा सहरमा अमेरिकाले संसारकै पहिलो युद्धकालीन परमाणु बम प्रहार गरेको सम्झनामा विश्वभर यो दिवस मनाइन्छ ।

सन् २०२६ मा हिरोसिमामा भएको परमाणु आक्रमणको ८१औँ वर्षगाँठ ‘स्मरण, जिम्मेवारी र सहनशीलता’ भन्ने मूल भावका साथ मनाइँदै छ । सन् १९६४ देखि हिरोसिमा शान्ति स्मारक उद्यानमा बालिएको ‘शान्तिको ज्योति’ आजसम्म पनि परमाणु हतियारविरुद्धको विश्वव्यापी सन्देशका रूपमा निरन्तर बलिरहेको छ ।

सन् १९४१ डिसेम्बर ७ मा जापानले अमेरिकाको पर्ल हार्बरस्थित नौसैनिक अड्डामा आक्रमण गरेपछि अमेरिका दोस्रो विश्वयुद्धमा प्रत्यक्ष रूपमा सहभागी भएको थियो । त्यसको झन्डै चार वर्षपछि, सन् १९४५ अगस्ट ६ को बिहान ठीक ८:१५ बजे अमेरिकी बी–२९ ‘इनोला गे’ बमवर्षक विमानले हिरोसिमामाथि ‘लिटिल ब्वाय’ नामक परमाणु बम खसालेको थियो । त्यस आक्रमणमा तत्कालै करिब ७० देखि ८० हजार मानिसको मृत्यु भएको थियो भने वर्षको अन्त्यसम्म विकिरण, घाइते अवस्था र अन्य कारणले मृतक संख्या करिब १ लाख ४० हजार पुगेको थियो । त्यसको तीन दिनपछि अगस्ट ९ मा नागासाकीमा ‘फ्याट म्यान’ नामक दोस्रो परमाणु बम प्रहार गरिएको थियो, जसबाट तत्कालै करिब ४० हजार र वर्षको अन्त्यसम्म ७० देखि ७४ हजार जनाको ज्यान गएको थियो । इतिहासमा युद्धका क्रममा परमाणु हतियार प्रयोग गरिएका यी दुई घटना मात्रै हुन् ।

अमेरिकाले जापानलाई बिना सर्त आत्मसमर्पण गर्न बाध्य पार्न र सम्भावित स्थलगत युद्धबाट हुन सक्ने ठूलो मानवीय क्षति रोक्न परमाणु बम प्रयोग गरिएको दाबी गरेको थियो । तत्कालीन अमेरिकी राष्ट्रपति ह्यारी ट्रुम्यानले पर्ल हार्बर आक्रमण र जापानी सेनाका गतिविधिलाई उद्धृत गर्दै यो निर्णयको बचाउ गरेका थिए । यद्यपि, हिरोसिमा र नागासाकीमाथिको आक्रमण मानव इतिहासकै सबैभन्दा विनाशकारी घटनामध्ये एक मानिन्छ ।

परमाणु बमको प्रभाव तत्कालीन क्षतिमै सीमित रहेन । विस्फोटबाट बाँचेका मानिसहरू, जसलाई जापानमा हिबाकुसा भनिन्छ, दशकौँसम्म विकिरणजन्य रोग, क्यान्सर, गम्भीर जलन, आनुवंशिक समस्या, मानसिक आघात र सामाजिक विभेदको सामना गर्न बाध्य भए । सहरका अधिकांश भवन ध्वस्त हुँदा हजारौँ परिवार घरविहीन बनेका थिए भने खाद्यान्न, खानेपानी र स्वास्थ्य सेवाको अभावले अवस्था झन् भयावह बनेको थियो ।

हिरोसिमा दिवसका अवसरमा जापानसहित विश्वका विभिन्न देशमा मौनधारण, श्रद्धाञ्जलि सभा, नदीमा कागजी लालटिन बगाउने कार्यक्रम र शान्तिका सन्देश प्रवाह गरिन्छ । हिरोसिमा शान्ति स्मारक उद्यान, परमाणु बम गुम्बज, बाल शान्ति स्मारक तथा शान्ति स्मारक सङ्ग्रहालयमा विशेष कार्यक्रम आयोजना गरिन्छ । स्थानीय समय अनुसार बिहान ठीक ८:१५ बजे एक मिनेट मौनधारण गरेर आक्रमणका पीडितहरूको सम्झना गरिन्छ । यस दिवसले परमाणु युद्धको भयावह परिणामलाई सम्झँदै विश्वलाई परमाणु हतियारमुक्त, शान्तिपूर्ण र सुरक्षित बनाउने साझा प्रतिबद्धताको सन्देश दिने गरेको छ ।