के इरानका सर्वोच्च नेता खामेनी रुस भाग्न लागेका हुन् ?

काठमाडौँ: इरानका सर्वोच्च नेता अयातोल्लाह अली खामेनीले देशमा भइरहेको विरोध प्रदर्शनको बीचमा रूस भाग्ने योजना तयार पारेको मिडिया रिपोर्टमा खुलासा गरिएको छ ।  

बेलायती पत्रिका 'द टाइम्स' ले गुप्तचर रिपोर्ट प्राप्त गरेको भन्दै खामेनी रुस भाग्न सक्ने दाबि गरेको छ । रिपोर्ट अनुसार, ८६ वर्षीय खामेनीले आफ्ना छोरा र उत्तराधिकारी मोज्तबा सहित लगभग २० जनाको सानो टोलीसहित तेहरान छोड्न सक्ने बताइएको छ ।

इरानमा आठ दिनदेखि खामेनी विरुद्ध विरोध प्रदर्शन जारी छ । इरानमा अहिलेसम्म ७८ शहरका २२२ भन्दा बढी स्थानमा प्रदर्शनहरू भएका छन् । यी विरोध प्रदर्शनहरूमा कम्तिमा ३५ जनाको मृत्यु भएको छ र १२ सयभन्दा बढीलाई हिरासतमा राखिएको छ । इरानमा डिसेम्बर २८ मा विरोध प्रदर्शन सुरु भएको थियो ।

खामेनीले धेरै परोपकारी संस्थाहरू मार्फत अरबौं डलरको सम्पत्ति नियन्त्रण गरिरहेका छन् । यी मध्ये, 'सेताद' संस्था प्रमुख छ, जसको मूल्य पहिले नै धेरै अर्ब डलर अनुमान गरिएको छ। प्रतिवेदनले शासनसँग सम्बन्धित धेरै वरिष्ठ नेताहरूका आफन्तहरू पहिले नै अमेरिका, क्यानडा र खाडी देशहरूमा बसोबास गर्ने गरेको खुलासा गरेको छ । गुप्तचर स्रोतहरूका अनुसार, यस योजनाको एक भागको रूपमा सम्पत्ति, सम्पत्ति र नगद विदेशमा सुरक्षित गरिएको छ, जसले गर्दा आवश्यक परेमा देशबाट तुरुन्तै प्रस्थान गर्न सकियोस ।

आर्थिक संकटले गर्दा जेनजी युवाहरु देशभर आक्रोशित छन् । डिसेम्बर २०२५ मा, इरानी मुद्रा, रियाल, प्रति अमेरिकी डलर लगभग १.४५ मिलियनमा झरेको छ, जुन अहिलेसम्मकै न्यून स्तर हो । वर्षको सुरुवातदेखि नै, रियालको मूल्य लगभग आधा भएको छ । मुद्रास्फीति यहाँ शिखरमा पुगेको छ । खाद्यान्नको मूल्य ७२ प्रतिशत र औषधिको मूल्य ५० प्रतिशतले बढेको छ । आर्थिक संकट बढिरहेका बेला २०२६ को बजेटमा सरकारले प्रस्ताव गरेको ६२ प्रतिशत कर वृद्धिले व्यापक रुपमा जनआक्रोश बढाएको छ ।

गत हप्ता अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानलाई प्रदर्शनकारीहरू विरुद्ध कारबाही गरिएमा कडा प्रतिक्रिया दिने चेतावनी दिएका थिए । उनले भनेका थिए- 'हामी पूर्ण रूपमा तयार छौं । यदि इरानले पहिले जस्तै मानिसहरूलाई मार्ने काम जारी राख्यो भने, यसले ठूलो मूल्य चुकाउनुपर्नेछ ।'

इरानी मुद्राको मूल्यमा गिरावट र बढ्दो मुद्रास्फीति पछि यी राष्ट्रव्यापी विरोध प्रदर्शनहरू सुरु भएका थिए । प्रदर्शनकारीहरूले सरकार विरुद्ध नारा लगाइरहेका छन् र शासन परिवर्तनको माग गरिरहेका छन्। इरानको सरकारी फार्स समाचार एजेन्सीका अनुसार, विरोध प्रदर्शनमा २५० प्रहरी र बासिज फोर्सका ४५ सदस्य घाइते भएका छन् । विरोध प्रदर्शन नियन्त्रण गर्न प्रहरीले धेरै पटक मानिसहरूमाथि गोली चलाएको छ । प्रदर्शन नियन्त्रण गर्न प्रहरीले धेरै पटक मानिसहरूमाथि गोली चलाएको छ ।

इरानका सहयोगी र समूहहरूको स्थिति कमजोर भएको छ । २०२३ मा इजरायल-हमास युद्ध सुरु भएदेखि हमासले ठूलो क्षति बेहोरेको छ । लेबनानको हिज्बुल्लाहका धेरै शीर्ष नेताहरू मारिएका छन् । डिसेम्बर २०२४ मा सिरियाली राष्ट्रपतिलाई सत्ताबाट हटाइएको थियो । यमनका हुथी विद्रोहीहरूविरुद्ध हवाई हमला पनि गरिएको छ ।

इरानसहित बनाइएको समुहमा मुख्यतया हमास (गाजा), हिज्बुल्लाह (लेबनान), हुथी विद्रोहीहरू (यमन), र पहिले सिरियाली सरकार समावेश छन् । इरानले यी समूहहरूलाई राजनीतिक समर्थन, हतियार, तालिम र आर्थिक सहयोग प्रदान गरेको छ ।

खामेनीले ३५ वर्षदेखि इरानको सर्वोच्च नेताको पद सम्हाल्दै आएका छन् । १९८९ मा रुहोल्लाह खोमेनीको मृत्युपछि आयतोल्लाह अली खामेनीले इरानको सर्वोच्च नेताको पद सम्हाल्दै आएका छन् । १९७९ मा इरानमा भएको इस्लामिक क्रान्तिमा खामेनीले प्रमुख भूमिका खेलेका थिए, जसले शाह मोहम्मद रेजा पहलवीलाई पदच्युत गर्‍यो ।

इस्लामिक क्रान्ति पछि, खामेनीलाई १९८१ मा राष्ट्रपति नियुक्त गरिएको थियो, जुन पद उनले आठ वर्षसम्म सम्हालेका थिए । १९८९ मा उनको मृत्युपछि उनले खोमेनीको उत्तराधिकारीको रूपमा इरानको सर्वोच्च नेताको रूपमा काम गरिरहेका छन् ।

आयतोल्लाह धार्मिक नेताको उपाधि हो । इरानी इस्लामिक कानून अन्तर्गत, सर्वोच्च नेता बन्नको लागि आयतोल्लाह हुनु आवश्यक छ । यसको अर्थ सर्वोच्च नेताको पद धार्मिक नेताले मात्र धारण गर्न सक्छ । यद्यपि, खामेनी धार्मिक नेता नभएको कारणले गर्दा उनलाई सर्वोच्च नेता बनाउन कानून संशोधन गरिएको थियो ।