अफ्रिकी जंगली कुकुरको चार हजार किलोमिटरको कीर्तिमानी यात्रा !

काठमाण्डौ, ०२ असोज । अफ्रिकी जंगली कुकुरको एउटा समूहले जाम्बियामा करिब ४ हजार किलोमिटरको कीर्तिमानी यात्रा गरेको छ । वैज्ञानिकहरूका अनुसार यो अफ्रिकाको कुनै पनि स्थल स्तनधारीले जोडीको खोजीमा गरेको अहिलेसम्मकै सबैभन्दा लामो यात्रा हो ।

अनुसन्धानका क्रममा जीपीएस कलर लगाइएका तीन भाइ जंगली कुकुरले आठ महिनाको अवधिमा जाम्बियाका दुर्गम तथा कठिन भूभाग हुँदै यात्रा गरेका थिए । सीधा दूरी करिब २६० माइल अर्थात् ४१८ किलोमिटर भए पनि जंगलको घुमाउरा बाटा र विभिन्न अवरोधका कारण उनीहरूले कुल करिब ४ हजार किलोमिटर दूरी पार गरेका थिए । उनीहरू राजधानी लुसाकासहित व्यस्त सहरी तथा औद्योगिक क्षेत्रबाट समेत गुज्रिएका थिए ।

अफ्रिकी जंगली कुकुर अफ्रिकाका दुर्लभ सिकारीमध्ये पर्छन् । जंगलमा करिब ६ हजार मात्र बाँकी रहेको अनुमान छ । यी कुकुर समूहमा बस्ने र सामूहिक रूपमा सिकार गर्ने गर्छन् । जन्मिएको समूहभित्र प्रजनन गर्न नसक्ने भएकाले सामान्यतः दुईदेखि तीन वर्षको उमेरमा नयाँ जोडीको खोजीमा अर्को क्षेत्रमा जाने गर्छन् । यस्तो यात्रालाई ‘फैलाव’ भनिन्छ, जुन मौसमअनुसार खाना र बासस्थान खोज्दै आवतजावत गर्ने प्रवासभन्दा फरक हुन्छ ।

अनुसन्धानका क्रममा तीन बहिनी जंगली कुकुरले पनि करिब यस्तै यात्रा गरेका थिए । तर तीमध्ये एक अवैध पासोमा परेपछि बाँकीले यात्रा रोकेका थिए । तीन भाइले यात्रा पूरा गरे पनि तीन बहिनीमध्ये दुईको मृत्यु भएको थियो । यसले जंगली कुकुरका लागि अवैध सिकार तथा पासो अझै ठूलो खतरा रहेको देखाएको छ ।

अध्ययनकर्ताहरूका अनुसार जंगली कुकुरले मानव बस्ती, सडक, खेत तथा अन्य संरचनाले छुट्याएका क्षेत्रमा समेत लामो दूरी पार गर्न सक्ने देखिएको छ । यसले पूर्वी र दक्षिणी अफ्रिकाका विभिन्न जंगली कुकुर समूह संरक्षणविद्हरूले अनुमान गरेभन्दा बढी आपसमा जोडिएका हुन सक्ने संकेत गरेको छ ।

‘इकोलोजी’ नामक शोधपत्रिकामा प्रकाशित अध्ययनले संरक्षित क्षेत्रबाहिर पनि वन्यजन्तुको आवतजावतका लागि प्राकृतिक मार्ग विकास गर्नुपर्नेमा जोड दिएको छ । अनुसन्धानकर्ताहरूले जंगली कुकुर, हात्तीलगायतका वन्यजन्तुका लागि छुट्टाछुट्टै संरक्षित क्षेत्र मात्र पर्याप्त नहुने भन्दै ती क्षेत्रलाई आपसमा जोड्ने वन्यजन्तु मार्ग आवश्यक रहेको बताएका छन् ।

अनुसन्धानका प्रमुख लेखक स्कट क्रिलले यो अध्ययनले वन्यजन्तु संरक्षणमा आशाको संकेत दिएको बताएका छन् । उनका अनुसार बाडले पूर्ण रूपमा छुट्याइएका क्षेत्रबाहेक पूर्वी र दक्षिणी अफ्रिकाका प्रमुख जंगली कुकुर समूह सम्भावित रूपमा एकअर्कासँग जोडिएका हुन सक्छन् । तर अवैध सिकार र मानव निर्मित अवरोधका कारण उनीहरूको संरक्षणमा अझै ठूलो चुनौती रहेको उनले बताएका छन् ।