विश्वकपबाट चर्चा आएको केप भर्डे कहाँ छ, यो कस्तो देश हो ?

काठमाण्डौ, १० अषाढ़ । जारी फिफा फुटबल विश्वकपमा केप भर्डेको टोलीले लगातार आश्चर्यजनक प्रदर्शन गर्दै सबैको ध्यान खिचिरहेको छ ।

आफ्नो पहिलो विश्वकप खेलमै उसले युरोपेली च्याम्पियन स्पेनलाई गोलरहित बराबरीमा रोकेको थियो । कमजोर मानिएको यो टोलीले दोस्रो खेलमा पनि उत्कृष्ट प्रदर्शन गर्दै उरुग्वेसँग २-२ को बराबरी खेल्यो । यससँगै केप भर्डेले विश्वकप इतिहासमा आफ्ना पहिलो दुई गोल पनि दर्ता गर्यो । योसँगै केप भर्डे देशको विषयमा विश्वभर चर्चा शुरु भएको छ ।  

केप भर्डे १० वटा टापुहरू मिलेर बनेको एक द्वीपीय देश हो । यसको कुल क्षेत्रफल करिब चार हजार तैंतीस वर्ग किलोमिटर छ । तीमध्ये नौ टापुमा बस्ती छ भने एक टापु निर्जन छ । यो देश अफ्रिकी महादेशको तटबाट करिब चार सय पैंतालीस किलोमिटर टाढा अटलान्टिक महासागरमा अवस्थित छ । यसको नजिकको छिमेकी देश सेनेगल हो ।

सम्पूर्ण टापुहरू अङ्ग्रेजी अक्षर ‘यू’ जस्तो आकारमा फैलिएका छन् । यसको दक्षिणतर्फको सबैभन्दा टाढाको टापु ब्रावा र उत्तरतर्फको सान्तो अन्ताओ हो । उत्तरदेखि दक्षिण करिब तीन सय किलोमिटर र पूर्वदेखि पश्चिम करिब दुई सय पचास किलोमिटर फैलिएको छ ।

करिब एक करोड तेह्र लाख वर्षअघि पृथ्वीको सतहभित्र भएको प्लेटको हलचल र ज्वालामुखी विस्फोटका कारण यी टापुहरू समुद्रमाथि उठेका हुन् । अहिले पनि यहाँको भू-भाग ज्वालामुखीय प्रकृतिको छ । फोगो टापुमा रहेको पिको डी फोगो यसको सबैभन्दा अग्लो चुचुरो हो, जसको उचाइ दुई हजार आठ सय उनन्तीस मिटर छ । यो सक्रिय ज्वालामुखी हो, जसमा सन् १९९५ र २०१४ मा विस्फोट भएको थियो ।

केप भर्डेको इतिहास निकै जटिल र महत्वपूर्ण मानिन्छ । लामो समयसम्म यो अटलान्टिक महासागरको स्लेभ व्यापारको प्रमुख केन्द्र रह्यो । साथै पुर्तगाली राजनीतिक बन्दीहरूलाई निर्वासनमा राख्ने ठाउँ र धार्मिक उत्पीडनबाट भागेकाहरूको शरणस्थल पनि थियो । युरोप, अफ्रिका र अमेरिका बीचको व्यापारिक केन्द्र भएकाले यहाँ विभिन्न जाति र संस्कृतिको मिश्रण भयो । यही मिश्रणबाट क्रियोल संस्कृति र भाषा विकास भयो, जुन आज केप भर्डेको पहिचान हो ।

पन्ध्रौँ शताब्दीको मध्यतिर पुर्तगाली नाविकहरूले यी टापुहरू पत्ता लगाए र त्यतिबेला यी पूर्ण रूपमा निर्जन थिए भनिएको छ । सन् १४६१ मा सान्तियागो टापुमा पहिलो बस्ती बसाइयो, जुन उप-सहारा अफ्रिकामा युरोपको पहिलो औपनिवेशिक बस्ती मानिन्छ । पछि यहाँ स्लेभ व्यापार विस्तार हुँदै गयो । सन् १८औँ शताब्दीमा लगातारको खडेरी, भोकमरी र औपनिवेशिक शोषणका कारण ठूलो जनधनको क्षति भयो । सन् १८७८ मा स्लेभ प्रथा अन्त्य गरियो । बीसौँ शताब्दीको मध्यतिर स्वतन्त्रताको आन्दोलन तीव्र बन्यो । गिनी-बिसाउ र केप भर्डेको स्वतन्त्रताका लागि अफ्रिकी पार्टीले आन्दोलनको नेतृत्व गर्‍यो । सन् १९७३ मा यसको प्रमुख नेताको हत्या भए पनि आन्दोलन रोकिएन । सन् १९७४ मा पुर्तगालमा शासन परिवर्तन भएपछि स्वतन्त्रताको बाटो खुल्यो । त्यसपछि सन् १९७५ जुलाई ५ मा केप भर्डेले आधिकारिक रूपमा स्वतन्त्रता घोषणा गर्‍यो ।

स्वतन्त्रतापछि देशले बेरोजगारी, खडेरी र आर्थिक समस्याको सामना गर्नुपर्‍यो । तर अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग र विकास योजनामार्फत क्रमशः सुधार हुँदै गयो । आज केप भर्डे अफ्रिकाका स्थिर, शान्त र लोकतान्त्रिक देशमध्ये एक मानिन्छ ।तथ्यांकअनुसार यहाँ करिब पाँच लाख २९ हजार मानिस बसोबास गर्छन् । जनसंख्याका हिसाबले यो विश्वमा करिब १७४औँ स्थानमा पर्छ । यहाँको आधिकारिक भाषा पुर्तगाली हो, जुन सरकारी कामकाज र शिक्षामा प्रयोग हुन्छ । तर आम जनजीवनमा क्रियोल भाषा बोलिन्छ, जुन अफ्रिकी र युरोपेली भाषाको मिश्रणबाट बनेको हो । जनसंख्याको करिब ८५ प्रतिशत मानिस क्याथोलिक रिलिजन मान्छन् भने बाँकीले अन्य इसाई सम्प्रदाय र साना रिलिजियस समूह पछ्याउँछन् ।

केप भर्डेमा सन् १९९१ पछि बहुदलीय निर्वाचन सुरु भएको हो । यसअघि लामो समय एकदलीय शासन थियो । अहिले देश मध्यम आय भएको लोकतान्त्रिक राष्ट्रका रूपमा चिनिन्छ । यहाँका वर्तमान राष्ट्रपति जोस मारिया नेभेस हुन् भने प्रधानमन्त्री फ्रान्सिस्को कार्भाल्हो रहेका छन् ।

केप भर्डेमा नागरिकता जन्म, वंश, विवाह, दत्तक ग्रहण र प्राकृतिककरणका आधारमा प्राप्त गर्न सकिन्छ । कम्तीमा पाँच वर्ष बसोबास गरेपछि पनि विदेशीले नागरिकता आवेदन दिन सक्छन् । यहाँ दोहोरो नागरिकता पनि मान्य छ ।इतिहासदेखि भूगोलसम्म, संघर्षदेखि विकाससम्मको यात्राले केप भर्डेलाई विशेष बनाएको छ । सीमित स्रोत र कठिन परिस्थितिबीच पनि यो देश आज फुटबलको माध्यमबाट विश्वभर आफ्नो पहिचानको दायरा बढाउन सफल भएको छ ।